FDM-1:量纲与无量纲
这是顶盖驱动方腔流的有限差分方法-量纲与无量纲概述.
1. 两组方程的对比
第一组(无量纲形式):
- x-动量方程: \(\frac{\partial u}{\partial t} + u\frac{\partial u}{\partial x} + v\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial p}{\partial x} + \frac{1}{Re}\left(\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2}\right)\)
- y-动量方程: \(\frac{\partial v}{\partial t} + u\frac{\partial v}{\partial x} + v\frac{\partial v}{\partial y} = -\frac{\partial p}{\partial y} + \frac{1}{Re}\left(\frac{\partial^2 v}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 v}{\partial y^2}\right)\)
第二组(有量纲形式):
- x-动量方程: \(\frac{\partial u}{\partial t} + u\frac{\partial u}{\partial x} + v\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{1}{\rho}\frac{\partial p}{\partial x} + \nu \left( \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} \right)\)
- y-动量方程: \(\frac{\partial v}{\partial t} + u\frac{\partial v}{\partial x} + v\frac{\partial v}{\partial y} = -\frac{1}{\rho}\frac{\partial p}{\partial y} + \nu \left( \frac{\partial^2 v}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 v}{\partial y^2} \right)\)
下面来一步步推导如何从有量纲的纳维-斯托克斯方程(第二组)得到无量纲的形式(第一组)。
为了区分,我们用带下标 d 的变量表示有量纲的物理量,不带下标的表示无量纲的量。
1. 定义特征尺度和无量纲变量
我们需要选择一些特征尺度来对变量进行无量纲化:
- 特征长度:\(L\) (例如,方腔的宽度或高度)
- 特征速度:\(U\) (例如,顶盖的驱动速度)
- 特征时间:\(T = L/U\)
- 特征压力:\(P_0 = \rho U^2\) (这是一个常见的选择,基于动压)
现在定义无量纲变量:
- 无量纲坐标: \(x = \frac{x_d}{L}\), \(y = \frac{y_d}{L}\)
- 无量纲速度: \(u = \frac{u_d}{U}\), \(v = \frac{v_d}{U}\)
- 无量纲时间: \(t = \frac{t_d}{T} = \frac{t_d U}{L}\)
- 无量纲压力: \(p = \frac{p_d}{P_0} = \frac{p_d}{\rho U^2}\)
2. 转换导数
我们需要用链式法则来转换偏导数:
- \[\frac{\partial}{\partial x_d} = \frac{\partial}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial x_d} = \frac{\partial}{\partial x} \frac{1}{L}\]
- \[\frac{\partial}{\partial y_d} = \frac{\partial}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial y_d} = \frac{\partial}{\partial y} \frac{1}{L}\]
- \[\frac{\partial}{\partial t_d} = \frac{\partial}{\partial t} \frac{\partial t}{\partial t_d} = \frac{\partial}{\partial t} \frac{U}{L}\]
对于二阶导数:
- \[\frac{\partial^2}{\partial x_d^2} = \frac{\partial}{\partial x_d} \left( \frac{1}{L} \frac{\partial}{\partial x} \right) = \frac{1}{L^2} \frac{\partial^2}{\partial x^2}\]
- \[\frac{\partial^2}{\partial y_d^2} = \frac{1}{L^2} \frac{\partial^2}{\partial y^2}\]
3. 代入有量纲的x-动量方程
我们从有量纲的x-动量方程开始:
\[\frac{\partial u_d}{\partial t_d} + u_d\frac{\partial u_d}{\partial x_d} + v_d\frac{\partial u_d}{\partial y_d} = -\frac{1}{\rho}\frac{\partial p_d}{\partial x_d} + \nu \left( \frac{\partial^2 u_d}{\partial x_d^2} + \frac{\partial^2 u_d}{\partial y_d^2} \right)\]现在,我们将每个有量纲变量替换为其无量纲形式:
\(u_d = Uu\),
\(v_d = Uv\),
\(p_d = \rho U^2 p\),
\(x_d = Lx\),
\(y_d = Ly\),
\(t_d = (L/U)t\).
逐项替换:
-
第一项(时间导数项): \(\frac{\partial u_d}{\partial t_d} = \frac{\partial (Uu)}{\partial t_d} = U \frac{\partial u}{\partial t_d} = U \left( \frac{U}{L} \frac{\partial u}{\partial t} \right) = \frac{U^2}{L} \frac{\partial u}{\partial t}\)
-
第二项(对流项1): \(u_d\frac{\partial u_d}{\partial x_d} = (Uu) \frac{\partial (Uu)}{\partial x_d} = (Uu) U \frac{\partial u}{\partial x_d} = (Uu) U \left( \frac{1}{L} \frac{\partial u}{\partial x} \right) = \frac{U^2}{L} u \frac{\partial u}{\partial x}\)
-
第三项(对流项2): \(v_d\frac{\partial u_d}{\partial y_d} = (Uv) \frac{\partial (Uu)}{\partial y_d} = (Uv) U \frac{\partial u}{\partial y_d} = (Uv) U \left( \frac{1}{L} \frac{\partial u}{\partial y} \right) = \frac{U^2}{L} v \frac{\partial u}{\partial y}\)
-
第四项(压力梯度项): \(-\frac{1}{\rho}\frac{\partial p_d}{\partial x_d} = -\frac{1}{\rho}\frac{\partial (\rho U^2 p)}{\partial x_d} = -\frac{1}{\rho} (\rho U^2) \frac{\partial p}{\partial x_d} = -U^2 \left( \frac{1}{L} \frac{\partial p}{\partial x} \right) = -\frac{U^2}{L} \frac{\partial p}{\partial x}\)
-
第五项(扩散项1): \(\nu \frac{\partial^2 u_d}{\partial x_d^2} = \nu \frac{\partial^2 (Uu)}{\partial x_d^2} = \nu U \frac{\partial^2 u}{\partial x_d^2} = \nu U \left( \frac{1}{L^2} \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} \right) = \frac{\nu U}{L^2} \frac{\partial^2 u}{\partial x^2}\)
-
第六项(扩散项2): \(\nu \frac{\partial^2 u_d}{\partial y_d^2} = \nu \frac{\partial^2 (Uu)}{\partial y_d^2} = \nu U \frac{\partial^2 u}{\partial y_d^2} = \nu U \left( \frac{1}{L^2} \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} \right) = \frac{\nu U}{L^2} \frac{\partial^2 u}{\partial y^2}\)
4. 组合并简化
将所有替换后的项代回方程:
\[\frac{U^2}{L} \frac{\partial u}{\partial t} + \frac{U^2}{L} u \frac{\partial u}{\partial x} + \frac{U^2}{L} v \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{U^2}{L} \frac{\partial p}{\partial x} + \frac{\nu U}{L^2} \left( \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} \right)\]现在,我们将整个方程除以 \(\frac{U^2}{L}\):
\[\frac{\partial u}{\partial t} + u \frac{\partial u}{\partial x} + v \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial p}{\partial x} + \frac{\nu U/L^2}{U^2/L} \left( \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} \right)\]简化扩散项的系数:
\[\frac{\nu U/L^2}{U^2/L} = \frac{\nu U L}{L^2 U^2} = \frac{\nu}{UL}\]我们知道雷诺数 \(Re = \frac{UL}{\nu}\)。因此,\(\frac{\nu}{UL} = \frac{1}{Re}\)。
所以,方程变为:
\[\frac{\partial u}{\partial t} + u\frac{\partial u}{\partial x} + v\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial p}{\partial x} + \frac{1}{Re}\left(\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2}\right)\]这正是第一组方程中的x-动量方程。
5. y-动量方程
对于y-动量方程,推导过程完全类似,只需将 \(u_d\) 替换为 \(v_d\) (以及无量纲的 \(u\) 替换为 \(v\)) 即可得到:
\[\frac{\partial v}{\partial t} + u\frac{\partial v}{\partial x} + v\frac{\partial v}{\partial y} = -\frac{\partial p}{\partial y} + \frac{1}{Re}\left(\frac{\partial^2 v}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 v}{\partial y^2}\right)\]6. 连续性方程
有量纲的连续性方程:
\[\frac{\partial u_d}{\partial x_d} + \frac{\partial v_d}{\partial y_d} = 0\]代入无量纲变量:
\[\frac{\partial (Uu)}{\partial (Lx)} + \frac{\partial (Uv)}{\partial (Ly)} = 0\] \[\frac{U}{L}\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{U}{L}\frac{\partial v}{\partial y} = 0\]两边同除以 \(\frac{U}{L}\) (假设 \(U \neq 0, L \neq 0\)):
\[\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial v}{\partial y} = 0\]连续性方程在无量纲化后形式保持不变。
总结 通过选择合适的特征尺度对有量纲的纳维-斯托克斯方程进行无量纲化,我们可以得到以雷诺数为唯一参数的无量纲形式。这个过程涉及到变量替换和导数的链式法则转换。这种无量纲形式在理论分析和数值模拟中非常有用,因为它减少了参数的数量,并使得不同尺度下的流动问题可以进行比较。